Şiir, Acının İçindedir — Wilfred Owen ve Savaşın Sessizliği
Bazı metinler vardır, tarihin gürültüsünü delip geçer.
Wilfred Owen’ın 1918’de yazdığı birkaç satır da onlardandır.
Bir önsözden çok, bir vicdan manifestosu gibidir:
“Bu kitap kahramanlar hakkında değil.
İngiliz şiiri henüz onlardan bahsetmeye uygun değil.
Ne eylemlerle ilgili, ne tokatlarla, ne de şan, şeref, egemenlik veya güçle ilgili.
Konusu sadece savaş.
Her şeyden önce şiirle ilgilenmiyorum.
Bu kitabın konusu savaş ve savaşın acısıdır.
Şiir, acının içindedir.”
Wilfred Owen bu cümleleri cephede yazdı.
Yani savaşın şiirini değil, savaşın acısını yazdı.
Yüzyıl geçti, ama o cümle hâlâ insanlığın kulağında çınlıyor.
Çünkü savaş biçim değiştiriyor ama insanın acıya duyarsızlaşma biçimi hiç değişmiyor.
Savaşın Kahramanları Yoktur
Owen’ın çağrısı “kahramanlara” değil, “insanlara”ydı.
Ama dünya, savaşın dilini yeniden ve yeniden üretti:
Zafer törenlerinde, haber bültenlerinde, hatta filmlerde bile.
Her nesil kendi savaşını “kaçınılmaz” buldu;
her öldürüşü “görev”, her kaybı “şeref” diye paketledi.
Bugün ekranların başında, dron kameralarından izlenen savaşlarda,
Owen’ın önsözü belki hiç olmadığı kadar güncel:
Şiir, kahramanlıkta değil, acının içinde hâlâ.
Metallica’nın “One”I: Aynı Çığlığın Yankısı
Owen’ın önsözünden 70 yıl sonra, Metallica bir şarkı yaptı: “One.”
Şarkının esin kaynağı, Dalton Trumbo’nun 1939 tarihli “Johnny Got His Gun” adlı romanıydı.
Roman, I. Dünya Savaşı’nda ağır yaralanıp tüm uzuvlarını ve duyularını kaybeden genç bir askerin zihninde geçer.
Ne görebilir, ne konuşabilir, ne de ölebilir… ama hâlâ düşünür.
Savaş bitmiştir — ama o, bitmemiştir.
Metallica bu romanı 1989’da klipte görüntüleriyle kullandığında,
artık savaş bir haber değil, bir vicdan sorusu olmuştu.
O genç asker, Owen’ın yazdığı o önsözün içinden çıkmış gibiydi.
Bir bedende tutsak kalan bilincin sesiyle bağırıyordu:
“Hold my breath as I wish for death.”
Owen, Trumbo, Hetfield… ve Biz
Üç farklı çağ, üç farklı dil, ama aynı cümle:
Savaş insanı susturur.
Owen bunu şiirle, Trumbo romanla, Metallica gitarla söyledi.
Ve biz, bir asır sonra hâlâ aynı sessizliğin içindeyiz.
Bu yüzden bu yazı bir nostalji değil;
Bir çağrı, bir hatırlayış, bir yüzleşme.
Biz The Kuvvet’te kahramanlık hikâyelerini değil,
insan kalmanın inceliğini konuşmak istiyoruz.
Çünkü şiir, film, müzik, ne olursa olsun —
eğer içinde vicdan yoksa, sadece bir gürültüdür.
Şiirin Konusu Hâlâ Aynı
Wilfred Owen’ın kitabı ölümünden sonra yayımlandı.
Savaş bitmişti ama şiir hâlâ cephedeydi.
Tıpkı bugün olduğu gibi:
Ekranlar değişti, kelimeler değişti,
ama insanın acıya duyduğu mesafe aynı kaldı.
Owen’ın dediği gibi:
“Şiir, acının içindedir.”
O cümle yalnızca savaş için değil,
belki de bugünün her sessizliği için söylenmişti.
Bizim çağımızın “savaş”ı belki artık mermiyle değil,
duyarsızlıkla yapılıyor.
Ve belki de en sessiz cephe orasıdır.
Sonsöz
Owen öldüğünde 25 yaşındaydı.
Trumbo yazarken sürgündeydi.
Metallica çalarken dünya yeni savaşlara hazırlanıyordu.
Yani hiçbir şey bitmedi, sadece biçim değiştirdi.
Ama bir cümle kaldı, değişmeden:
“Bu kitap kahramanlar hakkında değil.”
Belki de artık, biz de öyle yazmalıyız.
Kaynaklar
• Wilfred Owen – Poems by Wilfred Owen (1920)
(Özellikle “Preface” bölümü: “This book is not about heroes…”)
• Wilfred Owen – “Preface to Poems” (metin)
Poets.org – The Academy of American Poets
• Dalton Trumbo – Johnny Got His Gun (1939)
Internet Archive – Dijital Kitap
Wikipedia – Roman Hakkında Bilgi
• Metallica – “One” (1988)
• Analiz:
The Origin and Evolution of Johnny Got His Gun and Metallica’s “One” – Coffee or Die Magazine
• Ek Okuma:
Poetry Foundation – Wilfred Owen Profili
BBC Culture – Wilfred Owen and the Pity of War
